Woordenlijst kennismanagement

door: drs C.D. Stam MBA

Alliance building
Zie:
Kennisnetwerken

Balanced Scorecard
Rond 1990 ontwikkelden Kaplan en Norton de zogenaamde Balanced Scorecard (BSC). Doel van de BSC is een meer gebalanceerd beeld te krijgen van de prestaties van een onderneming door opzoek te gaan naar niet-fianciŽle maatstaven ter aanvulling van de (traditionele) financiŽle indicatoren. Deze niet-financiŽle maatstaven zijn verdeeld in drie 'vensters': Learning-, Process- en Customer Focus. Deze indeling vertoont opvallend veel overeenkomsten met driedeling van Intellectueel Kapitaal.

Case Based Reasoning (CBR)
Zie: Kunstmatige intelligentie

Chief Knowledge Officer (CKO)
Steeds meer bedrijven maken een CKO verantwoordelijk voor de kennishuishouding van de organisatie. CKO's opereren op het breukvlak tussen HR en IT. Naast de traditionele HR en IT taken, gaat hun zorg ook uit naar de inhoud en ontwikkeling van kennis. CKO's zijn met name te vinden in professionele dienstverlenende organisaties.
Zie voor taken en verantwoordelijkheden: Kennismanager

Functie-aanduidingen van CKO's:

  • Director Knowledge and Differentiation Programme, IBM Global Services
  • Head of Knowledge Creation, Anglian Water
  • Head of Knowledge Development, Unilever
  • Head of Knowledge Management, BP Group
  • Head of Support Corporate Functions, Technology and Knowledge Services, ABN-AMRO Bank
  • Knowledge Management Manager, British Telecom
  • Knowledge Management Officer, Hewlett-Packard, Europe
  • Knowledge Management Practice Leader, Lotus Consulting EMEA
  • Knowledge Management Principle, IBM Europe

Collectieve intelligentie
Idealiter zou het samenwerken binnen een organisatie moeten leiden tot collectieve intelligentie, waarbij iedereen binnen de organisatie op de hoogte is van en toegang heeft tot alle relevante kennis.

Competentie
Het begrip 'competentie' verwijst specifiek naar de kwaliteiten van individuele personen. Competenties worden algemeen gezien als dť vertaling van de strategie van de organisatie naar de bijdrage van een individu. Het zijn kennisvelden of kenniselementen die gericht zijn op het vervullen van een functie in een organisatie. Competentie moet niet worden verward met kerncompetentie.

Corporate curriculum
Het belang van 'lerende organisaties' roept om een 'leerplan' voor organisaties: een corporate curriculum. De onderneming moet in staat zijn kennis te verwerven, creŽren, verspreiden en toepassen ter verbetering en vernieuwing van processen, producten en diensten. Leren is noodzakelijk voor het verrichten van kenniswerk en het verrichten van kenniswerk is een krachtige vorm van leren.

Corporate publishing
Het ontsluiten en toegankelijk maken van kennis voor klanten.

Cross border thinking
Zie: Fuzzy structure

Customer Capital
Zie: Intellectueel Kapitaal

Data
Zie: Gegevens

Database
Een gegevensbestand: een opslagfaciliteit voor een verzameling gedigitaliseerde gegevens. Databases vormen het hart van een informatiesysteem.

Datawarehouse
Een database met grote hoeveelheden gegevens die vaak eerst voor een ander doel zijn verzameld. De gegevens in een datawarehouse worden 'gekraakt' (data-mining) om onderliggende relaties tussen gegevens te ontdekken met als doel de markten in eigen processen beter te leren kennen.

Data-mining
Data-mining wordt ook wel 'knowledge discovery in databases' (KDD) genoemd. Data-mining is het omzetten van grote hoeveelheden gegevens in kennis. Hiermee kan (een deel van) de menselijke bijdrage aan kenniscreatie worden vervangen (artificial intelligence).

Denkvermogen
De ontwikkeling van kennis is in grote mate afhankelijk van het denkvermogen van de medewerkers.

EFQM
De European Foundation for Quality Management (EFQM) heeft met de introductie van de Europese Kwaliteits Prijs een model ontwikkeld voor systematische beoordeling van de bedrijfsprocessen. Aan de hand van het model wordt beoordeeld in hoeverre bedrijven effectief gebruik maken van de middelen waarover zij beschikken en in welke mate dit bijdraagt aan het resultaat. Steeds meer bedrijven gebruiken dit model als hulpmiddel bij kennismanagement.

Epistemologie
Filosofische studie van de grondslagen van de wetenschap. Kortom de studie van kennis of de 'kennisleer'.

Expertsystemen
Op kennistechnologie gebaseerd systeem waarin de stilzwijgende (impliciete) werkwijze van experts is vastgelegd. De procedures, methodieken en ervaringen die een expert impliciet gebruikt, worden met behulp van redeneer-regels en gedefinieerde relaties in een expert-systeem neergelegd. Een expertsysteem tracht impliciete en expliciete kennis te integreren.

Expliciete kennis
Expliciete kennis is gecodificeerde informatie. Het is vastgelegd informele taal, zoals theorieŽn, formules, procedures en handboeken, waardoor overdracht makkelijk kan plaatsvinden.
Expliciete kennis is de meest 'tastbare' vorm van kennis.

Extranet
Extranet is een intranet met toegang, zowel tot als vanaf het Internet. Een extranet heeft doorgaans een beperkte toegankelijkheid (alleen medewerkers of betalende 'abonnees'). De toegang tot het intranet is beschermd met zogenoemde 'firewalls'. Het groeiend aantal thuiswerkers stimuleert de ontwikkeling van extranets.

Fifth discipline
In 'De vijfde discipline: de kunst & praktijk van de lerende organisatie' introduceert Senge het systeemdenken als 'vijfde discipline'. Managers moeten voor het opbouwen van een lerende organisatie: (1) overschakelen op systeemdenken; (2) zelf baas worden over hun eigen bestaan; (3) de dominante mentale modellen aan de oppervlakte brengen en deze ter discussie stellen; (4) een gemeenschappelijke visie tot stand brengen; en (5) teamleren bevorderen. Systeemdenken is de discipline die de andere integreert, waardoor de som groter wordt dan de afzonderlijke delen.

Future knowledge
Het menselijk brein is constant bezig wijs te worden uit de toekomst. De uitkomst hiervan wordt opgeslagen in de vorm van actieplannen in de hersenen. Het zijn geen voorspellingen maar tijdpaden naar een geanticipeerde toekomst. Wij hebben dus een 'geheugen van de toekomst' (future knowledge). De functie hiervan is enerzijds om ons voor te bereiden op actie als de geanticipeerde toekomst werkelijkheid wordt. Anderzijds fungeert het als filter, om te helpen bij het verwerken van de overmaat aan informatie waaraan we zijn blootgesteld. Het helpt ons selectief waar te nemen.
In tegenstelling tot een individu is een bedrijf niet van nature uitgerust om een geheugen van de toekomst op te bouwen en naar boven te halen. Daarom moet het management specifieke acties ondernemen om deze functie te activeren (scenario-planning).

Fuzzy structure
Een opzettelijk vage structuur waarbij iemand gradueel lid kan zijn van meerdere groepen. Tevens informele structuur genoemd. Het bereiken van een helder gestructureerde eindsituatie wordt als onwenselijk en onmogelijk beschouwd, vanwege continue veranderingen.
Door deze structuur worden medewerkers gestimuleerd hun kennis in te zetten op ongebruikelijke plaatsen. Dat wil zeggen over de grenzen van het gebied waar men gewend was het te gebruiken (cross border thinking). Niet alleen toepassing van wat men al weet, maar het combineren van inzichten en ervaringen, waardoor verrijking van de eigen (en andermans) kennis optreedt. Dit kan bijvoorbeeld gestimuleerd worden door de samenstelling van teams van kenniswerkers van verschillende disciplines.
Zie ook: Lerende organisatie

Gegevens
Gegevens of data zijn symbolische weergaven van waarnemingen, bijvoorbeeld in getallen: "Het bedrijf maakt í100.000 winst". Hoewel data op zichzelf weinig of geen betekenis hebben, zijn ze als grondstof voor informatie van groot belang.

Human Capital
Zie: Intellectueel Kapitaal

Hypertekst-organisatie
De hypertekst organisatie is een synthese tussen traditionele hiŽrarchische organisatiestructuren (bureaucratie) en taakgroepen. Een dergelijke structuur biedt de mogelijkheid om efficiŽntie en flexibiliteit te combineren. Bureaucratie en taakgroep zijn complementair. Samenwerking verschaft het vermogen om continu nieuwe kennis te creŽren.
De metafoor 'hypertekst' is afkomstig uit de computerwetenschappen. Een hypertekst is opgebouwd uit verscheidene lagen tekst (bijvoorbeeld de zogenoemde hyperlinks, die verwijzingen bevatten naar andere websites), terwijl een conventionele tekst slechts ťťn laag heeft: de tekst zelf.

Imaginatie
Nonaka beschrijft in zijn 'Kennis creŽrende onderneming' het belang van metaforen in de totstandkoming van kennis. Een beeld is de meest geconcentreerde vorm van informatie. Voor nieuwe kennis zijn vaak nog geen woorden en denkramen beschikbaar, maar ze kunnen wel via beelden worden gecommuniceerd.

ImmateriŽle activa
Kennis is, i.t.t. de traditionele productiefactoren, immaterieel of ontastbaar (intangible). We kunnen het niet vastpakken of opslaan in pakhuizen en het is moeilijk aan te geven hoeveel we er van hebben. Bovendien is het bij kennis niet duidelijk wie de eigenaar is. Desalniettemin wordt de waarde van bedrijven in toenemende mate bepaald door immateriŽle activa (ook: intellectueel kapitaal. Omdat de traditionele boekhouding zich concentreert op materiŽle activa, ontstaat er een steeds groter verschil tussen markt- en boekwaarde van bedrijven. Hierdoor verliezen we steeds meer het zicht op de wijze waarop de waarde van het bedrijf is opgebouwd.
Zie ook: Intellectueel Kapitaal

Impliciete kennis
De herkenning van deze vorm van kennis is de belangrijkste toevoeging aan de traditionele benadering van het begrip kennis. Terwijl de traditionele benadering zich vooral richtte op de absolute waarheid (statisch), legt deze dimensie het dynamische aspect van kennis bloot.
Impliciete kennis is de kennis die in de hersenen van mensen is opgeslagen en dus moeilijk overdraagbaar is. Het is een combinatie van ervaringen, vaardigheden en attitude (know-how).
Synoniemen zijn: 'tacit knowledge', stilzwijgende of persoonsgebonden kennis.

Informatie
Informatie ontstaat wanneer gegevens worden geordend en er een betekenis aan wordt toegekend (de oorspronkelijke betekenis van informeren is 'vorm geven aan'). In de meeste gevallen gebeurt dat door het vergelijken van doelgericht geordende data: het bedrijf maakt 25% meer winst dan vorig jaar.

Innovatie
Kennis is de schakel tussen informatie en innovatie. Innovatie is het proces waarin producten en diensten worden vernieuwd. Het vernieuwen van producten en diensten is van essentieel belang. Daarom is een werkomgeving nodig die creativiteit stimuleert en waarin innovatie vanzelfsprekend wordt. Goed kennismanagement bevordert het innovatieve vermogen van een organisatie.

Intangible Assets Monitor
Onder leiding van Karl-Erik Sveiby ontwikkelde een Zweedse werkgroep eind jaren '80 een nieuwe standaard die het mogelijk maakte om niet-financiŽle, immateriŽle activa te meten. Het resultaat was de 'Konrad Theorie', waarin de immateriŽle activa werden onderverdeeld in drie gebieden. Deze driedeling vinden we ook terug bij de Balanced Scorecard en Intellectueel Kapitaal.

Intellectueel kapitaal
Begin jaren '90 bracht Leiff Edvinsson (Corporate Director of Intellectual Capital bij de Zweedse verzekeringsmaatschappij Skandia) de Balanced Scorecard en de Intangible Assets Monitor bij elkaar in het Intellectual Capital model dat hij toepaste in de 'Skandia Navigator'.
Net als de BSC en de IAM is Intellectueel Kapitaal verdeeld in drie gebieden:

  1. Klantkapitaal (relaties, reputatie, merknamen)
  2. Intern kapitaal (systemen, octrooien, processen, gecodificeerde kennis)
  3. Menselijk kapitaal (de medewerkers, hun vaardigheden en persoonsgebonden kennis)
Zie ook: ImmateriŽle activa

Internet
Een van oorsprong universitair, wereldwijd computernetwerk waarop inmiddels naar schatting 150 miljoen webpagina's staan. Dit ongecontroleerde informatienetwerk bevatte begin 1998 ongeveer 1,5 miljard megabyte aan informatie (3500 kilometer floppy's). Het Internet is ťťn van de voornaamste redenen van de huidige informatie-explosie.

Intranet
Intranet is een bedrijfsnetwerk waarin gebruik gemaakt wordt van de Internetprotocollen. De bedrijfsspecifieke (interne) informatie wordt gepresenteerd als WWW-pagina's. Intranet wordt ook wel 'het klonen van kennis' genoemd.
Zie ook: Kennis-informatiesysteem

Juridische beschermingsconstructies:
Naarmate kennis meer wordt erkend als kritische concurrentiefactor, neemt de behoefte aan juridische bescherming van intellectueel eigendom toe. Dit kan in de vorm van octrooien, copyrights en trademarks.
Enkele nuttige telefoonnummers:

  • Bureau voor de IndustriŽle Eigendom, 070 398 66 55
  • Orde van Octrooigemachtigden, 070 390 55 78
  • Benelux- Merkenbureau & Bureau voor Tekeningen en Modellen, 070 349 11 11
  • Belastingdienst, registratie en successie, 020 687 77 77

Kennis
Hoewel over geen enkel woord zo lang en uitgebreid is nagedacht, bestaat er geen eenduidige definitie voor het woord kennis. In het dagelijks gebruik kan kennis van alles betekenen: informatie, bewustzijn, wetenschap, ervaring, vaardigheid, wijsheid, leren, etc.
Met het groeiend bewustzijn van het belang van de (productie)factor kennis in de huidige economie is een ware explosie van definities en verklaringen losgekomen. Kennis krijgt allerlei kenmerken die de vertaling naar de praktijk mogelijk maken: kennis is stilzwijgend of expliciet (Polanyi, Nonaka); kennis is functioneel, operationeel, contextueel (Den Hertog, 1997); kennis heeft, vorm, inhoud, tijd en locatie (Van der Spek / Spijkervet, 1997); kennis bestaat uit ervaring, vaardigheid en attitude (Weggeman 1997).
Wat alle theorieŽn gemeen hebben is dat kennis gebaseerd is op gegevens en informatie en dat het iets zegt over de effectiviteit waarmee deze gegevens en informatie kunnen worden ingezet. Kennis is statisch (bijvoorbeeld formules) Ťn dynamisch (bijvoorbeeld persoonsgebonden ervaringen).

Verschillende definities van kennis

  • Een verzameling van informatie en regels waarmee een bepaalde functie vervuld kan worden (Den Hertog, 1997).
  • Kennis is datgene wat mensen in staat stelt om betekenis toe te kennen aan gegevens en zodoende informatie te genereren (Van der Spek / Spijkervet, 1997).
  • Het geheel van relatief stabiele interpretatiekaders waarmee we onze omgeving begrijpen (Jacobs, 1998).
  • Datgene wat iemand in staat stelt een bepaalde taak te (gaan) vervullen door het situatie-afhankelijk selecteren, interpreteren en waarderen van informatie (Boekhoff, 1997).
  • Knowledge is a fluid mix of framed experience, values, contextual information and expert insight that provides a framework for evaluating and incorporating new experiences and information (Davenport, 1998)
  • Kennis is het vermogen dat iemand in staat stelt een bepaalde taak uit te voeren door (externe) gegevens te verbinden en te laten reageren met eigen informatie, ervaringen en attituden (Weggeman, 1997).
  • Kennis is het vermogen tot effectief handelen (Senge, 1993)
  • Kennis is een dynamisch menselijk proces waarin de persoonlijke overtuiging door toetsing tot waarheid wordt (Nonaka & Takeuchi, 1995).

Kennis verschijnt in vele gedaanten:

  • Contextuele kennis
    Ervaringskennis over een specifieke omgeving (markt, branche, cultuur, land).
  • Functionele of inhoudelijke kennis
    Kennis over een bepaald vakgebied.
  • Operationele of vaardigheidskennis
    Kennis opgedaan in de uitvoering van taken.
  • Procedurele kennis
    Kennis van de wijze waarop het werk wordt gedaan.

Kennisactivisten
Kennisactivisten stimuleren en coŲrdineren kennisontwikkelingsinitiatieven binnen de organisatie. Hiervoor treden ze op in drie rollen:

  1. katalysator (van initiatieven op microniveau)
  2. verbindende schakel (tussen verschillende initiatieven)
  3. 'merchant of foresight' (bewaker bedrijfsbelang = macroniveau)

Kennisaudit
Een kennisaudit is een beoordeling van de kwaliteit van de kennishuishouding. Aan de hand van checklists wordt nagegaan hoe de verschillende dimensies van kennis van invloed zijn op de kritieke klanteisen, tijd, kosten, kwaliteit en flexibiliteit.

Kennisbalans
Steeds meer bedrijven gaan er toe over om naast de traditionele (financiŽle) balans, ook jaarlijks een kennisbalans op te maken. Op deze balans wordt, vanuit de strategie van het bedrijf, de waarde van specifieke kennisindicatoren bijgehouden.
Zie ook: ImmateriŽle activa

Kennisbank
Zie: Database

Kennisbron (Wellsprings of knowledge)
Dorothy Leonard-Barton onwikkelde een kennismanagementmethode die zich concentreert op technologie-intensieve organisaties, waarbij innovatie van essentieel belang is voor behoud van concurrentievoordeel. De bron van dit voordeel komt voort uit het ontwikkelen en verder uitbouwen van zogenoemde 'core capabilities' (eigenschappen van de organisatie die bepalend zijn voor het concurrentievoordeel) en het vermijden van 'core rigidities' (te ver doorgeslagen 'core capabilities').

Kenniscentrum
Dit is een afdeling specifiek opgericht om kennisontwikkeling en kennisoverdracht te faciliteren. Naast de traditionele bibliotheekfunctie (overdracht van expliciete kennis), brengt een kenniscentrum medewerkers met elkaar in contact (overdracht impliciete kennis). Een goed voorbeeld is het Kennis Transfer Centrum van Pink Elephant.

Kenniscreatie
In hun beschrijving van de unieke kwaliteiten van het productontwikkelingsproces in Japanse ondernemingen in de jaren '70 en '80, namen Nonaka en Takeuchi het voortouw in de huidige kennismanagement-hype.
Op basis van het gedachtengoed van Polanyi, die reeds begin jaren '60 een scheiding had aangebracht tussen impliciete ('tacit' of stilzwijgende) en expliciete (gecodificeerde of vastgelegde) kennis, ontwikkelden Nonaka en Takeuchi de zogenoemde 'kennisspiraal'. Deze spiraal draait om de conversie van impliciete naar expliciete kennis om op die manier concurrentievoordeel te behalen. De zo ontstane expliciete kennis wordt op zijn beurt weer geÔnternaliseerd, waarmee de spiraal rond is.
Nonaka is benoemd tot eerste 'Xerox Distinguished Professor in Knowledge' verbonden aan de University of California, Berkeley's Hass School of Business.

Kennisdebat
Dit is een door de toenmalige minister Ritzen (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) geÔnitieerd debat over de vraag 'hoe we het beste kunnen anticiperen op de snelle overgang naar een samenleving waarin kennis een zeer bepalende factor is'. Verkend wordt in hoeverre kennis in de komende jaren een rol kan gaan spelen in de samenleving (bijvoorbeeld als het gaat om de concurrentiepositie en de sociale en culturele positie van Nederland) en in hoeverre dit wenselijk is.

Kennisdrager
Kennis heeft een medium nodig om te kunnen worden overgedragen. De belangrijkste kennisdrager is de mens. Daarnaast wordt kennis gedragen door materiŽle dragers zoals hardware (bijvoorbeeld: chips), software (bijvoorbeeld

expertsystemen
) en documenten (bijvoorbeeld boeken).

Kenniseconomie
In de kenniseconomie zijn niet kapitaal, natuurlijke grondstoffen en arbeid de belangrijkste productiemiddelen, maar de toepassing van kennis. Volgens Drucker is de enige en grootste uitdaging voor managers in de kenniseconomie de verhoging van de productiviteit van de kenniswerkers. Deze uitdaging is volgens hem bepalend voor de concurrentiekracht van een onderneming.

Kenniselement
Zie: Kennisveld

Kennisexplosie
De hoeveelheid nieuwe kennis die ieder jaar wereldwijd wordt gegenereerd is even groot als het geheel aan kennis dat tot aan 1960 was opgebouwd. Deze explosie (voor een groot deel veroorzaakt door de ontwikkeling van het Internet) ligt ten grondslag aan de huidige kennismanagement-hype.

Kennisindicatoren
Om zicht te krijgen op de waarde, en de ontwikkeling van Intellectueel Kapitaal, dienen bedrijven meetbare indicatoren te benoemen. Anders dan boekhoudkundige indicatoren, hoeven deze niet noodzakelijkerwijs financieel te zijn. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de specifieke kenmerken van kennis.

Kennisinformatiesysteem (KIS)
Kennisinformatiesystemen (of kennistechnologie) hebben als doel de productiviteit van de productiefactor kennis te vergroten. Motieven voor de opzet van een dergelijk systeem zijn het reduceren van de afhankelijkheid van impliciete kennis en de verhoging van de efficiŽntie van werkprocessen van professionals.
In toenemende mate wordt Intranet ingezet als KIS. Medewerkers geven zelf aan ten aanzien van welke gebieden en vaardigheden zij over kennis en ervaring beschikken. De database die zo ontstaat kan worden geraadpleegd ten behoeve van projecten en klanten.

Kennisinfrastructuur
Een kennisinfrastructuur is het geheel van organisatorische structuren, richtlijnen en hulpmiddelen waarover een organisatie beschikt om leerprocessen binnen een organisatie te ondersteunen teneinde haar doelstellingen zo efficiŽnt mogelijk te realiseren. Onderdelen van een kennisinfrastructuur zijn bijvoorbeeld periodieke bijeenkomsten waar ervaringen worden uitgewisseld, een ideeŽnbus of een Intranet.

Kennisintensieve organisatie (KIO)
In een kennisintensieve organisatie (KIO) werken voornamelijk kenniswerkers. Door uitwisseling wordt kennis continu verrijkt, zodat het kan worden omgezet in toegevoegde waarde voor de klant.

Kenniskaart (knowledge map) Om inzicht te krijgen in de voor de organisatie benodigde kennis kan gebruik worden gemaakt van een kenniskaart. Deze kaart toont de strategische 'kennisdomeinen' (kennisvelden) en de wijze waarop deze met elkaar zijn verbonden.

Kennismanagement
De huidige hype rond kennismanagement wordt veroorzaakt door:

  1. het besef dat de waarde van het bedrijf in veel gevallen voor het grootste deel wordt bepaald door kennis (intellectueel kapitaal);
  2. de ervaring dat vertaling van het begrip 'de lerende organisatie' naar de praktijk draait om effectief gebruik van kennis;
  3. de ontwikkelingen op gebied van IT, met name de ontwikkeling van het Internet.

Uitgangspunt van kennismanagement is dat kennisproductiviteit beslissend zal zijn voor de concurrentiekracht van ondernemingen. Kennismanagement concentreert zich op het verhogen van de efficiŽntie van kenniswerkers door effectiever gebruik te maken van kennis en het verbeteren van het leervermogen (kenniscreatie).

Enkele definities van kennismanagement

  • Het zodanig inrichten en besturen van de operationele processen in de kenniswaardeketen dat daardoor de realisering van de collectieve ambitie, de doelen en de strategie van de organisatie worden bevorderd (Weggeman, 1997).
  • De inzet van instrumenten om de kennisambitie te kunnen realiseren (Den Hartog, 1997).
  • Het organiseren van een effectiever gebruik van kennis door de onderneming.
  • Kennismanagement ondersteunt het verbeteren van het leervermogen van organisaties en is daarom nauw verbonden met het principe van lerende organisaties.
  • Kennismanagement streeft naar een optimale benutting en ontwikkeling van kennis als cruciale productiefactor. Het bepaalt, net als bij arbeid, kapitaal en grondstoffen, welke kennis in welke vorm, wanneer en waar aanwezig moet zijn (Van der Spek / Spijkervet, 1997).

Kennismanagementsysteem (KMS)
Zie: Kennisinformatiesysteem (KIS)

Kennismanager
Is verantwoordelijk voor de continuÔteit en integratie van kennis in de organisatie. De rol van de kennismanager is een uitbreiding en herdefinitie van de taken van de rol van de informatiemanager. De taken van de kennismanager bestaan uit:

  • inventariseren van aanwezige kennis;
  • structureren en toegankelijk maken van aanwezige kennis;
  • hulp bieden bij het ontsluiten van kennis;
  • hulp bieden bij het (creatief) toepassen van kennis;

Kennismanagers helpen de aanwezige kennis om te zetten in toegevoegde waarde voor de organisatie.

Kennisnetwerk(en)
Kennisontwikkeling kan gestimuleerd worden door allianties aan te gaan of netwerken te formeren ('alliance building'), waarin fysiek van elkaar gescheiden eenheden kennis uitwisselen. Dergelijke afdelings- of bedrijfsoverschrijdende allianties zijn kenmerkend voor het zakendoen in de kenniseconomie. Goed functionerende netwerken kunnen opereren als collectief geheugen.

Kennis-omloopsnelheid
Dit is de snelheid waarmee kennis door het bedrijf stroomt. De omloopsnelheid bepaalt de snelheid waarmee kan worden ingespeeld op veranderende omstandigheden.
Zie ook: kennisproductiviteit

Kennisproductiviteit
Het doel van kennismanagement is het vergroten van de kennisproductiviteit, het inzetten van kennis om strategische doelen te realiseren en het omzetten van kennis in toegevoegde waarde voor de klant. Om de concurrent een stap voor te blijven is het belangrijk dat kennis snel beschikbaar is. 'Kennis moet stromen'. Wanneer de juiste kennis is vastgelegd en medewerkers voldoende worden gestimuleerd om kennis te ontwikkelen is de kennisproductiviteit het hoogst. Het gaat dus om de kwaliteit van de beschikbare kennis en de snelheid waarmee deze door het bedrijf stroomt (omloopsnelheid).

Kennisspiraal
Zie: Kenniscreatie

Kennisveld
De kleinste kenniseenheid is een kenniselement, bijvoorbeeld de kennis van familierecht, vermogensrecht of erfrecht. Kennisvelden zijn verzamelingen van onderling sterk samenhangende kenniselementen. Zo maken de drie hierboven genoemde rechtsgebieden onderdeel uit van het kennisveld 'burgerlijk recht'.
Zie ook: kenniskaart

Kenniswaardeketen
Analoog aan de waardeketen van Porter ontwikkelde Weggeman een kenniswaardeketen. Deze keten omvat de volgende activiteiten: vaststellen van de benodigde kennis, gegeven de strategie van de organisatie; inventariseren van de in de organisatie beschikbare kennis; kennis ontwikkelen, kennis delen, kennis toepassen en kennis evalueren.

Kenniswerker
Met de afname van de fysieke arbeid groeit het zogenoemde kenniswerk. McKinsey verwacht dat rond de eeuwwisseling 80% van alle banen in de VS wordt ingenomen door kenniswerkers waarbij vooral ideeŽn, begrippen, modellen en informatie de dagelijkse kost bepalen.
De kenniswerker onderscheidt zich enerzijds door het vermogen om informatie om te zetten in toegevoegde waarde voor de klant. Hij (of zij) creŽert kennis in plaats van deze alleen toe te passen en te interpreteren: "The knowledge worker is someone who knows how to allocate knowledge to productive use, just as the capitalist knew how to allocate capital to productive use". Anderzijds onderscheidt de kenniswerker zich ook steeds meer door zijn werkstijl. In een recent artikel werd in dit opzicht gesproken van 'digitale nomades'. De kenniswerker is bijzonder mobiel, werkt gemiddeld ťťn of twee dagen thuis, stalt zijn laptop uit in een rustige hoek en gaat aan de slag. Futurologen verwachten in dit opzicht een volledige ontkoppeling van tijd, ruimte en arbeid. De werknemer bepaalt zelf hoe, wanneer en waar hij werkt.

Kerncompetentie
Jarenlang werd het strategisch denken gedomineerd door een focus op de markt en de externe ontwikkelingen (Porter). Met het concept 'kerncompetentie' verlegden Hamel & Prahalad de aandacht naar de analyse van de eigen kwaliteiten van de organisatie in vergelijking met andere organisaties.
Zie ook: Resource Based Management

Knowledge Discovery in Databases (KDD)
Zie: Datamining

Kunstmatige intelligentie
"If we continue in this way, we will make our gross national product within fifty years with one person who switches on the light in the morning and starts the machine. That is the only key job that will exist." (Eckhart Wintzen, 1996).
Reeds in 1970 voorspelde een MIT-professor dat computers binnen enkele jaren de creatieve vaardigheden van mensen zouden overnemen. Experimenten met kunstmatige intelligentie systemen (o.a. expertsystemen en 'case-based-reasoning') hebben tot op heden slechts aangetoond hoe complex menselijke intelligentie is. Mochten de voorspellingen uitkomen dan is het de vraag welke taken in deze zogenoemde quantum economie overblijven voor mensen.

Leren
Leren is gedragsverandering op grond van ervaringen.

Lerende organisatie
De term 'lerende organisatie' verwijst in het algemeen naar een organisatiewijze die flexibel en responsief is in vergelijking met de traditioneel stroeve en zich niet aan de veranderende omstandigheden aanpassende organisaties.
Zie ook: Fifth discipline

Leervermogen
Is het vermogen om leren te leren.

Organizational Capital
Zie: Intellectueel Kapitaal

Poly-contextualiteit
Dit is het vermogen van medewerkers om problemen vanuit meerdere invalshoeken te benaderen (cognitieve flexibiliteit). Enerzijds stimuleert dit het creatieve proces, waardoor het probleemoplossend vermogen (kennisproductiviteit) toeneemt. Anderzijds vergroot het de kans dat beschikbare informatie gevonden wordt.

Quantum economie
De quantum economie is het tijdperk, volgend op de kenniseconomie, waarin (quantum) computers, die hun data op atomen opslaan, de denkkracht en creativiteit van mensen hebben overgenomen. Tissen voorspelt dit tijdperk vanaf 2030 en voorziet dat wijsheid ('meaningful knowledge') de belangrijkste bron van concurrentiekracht wordt.

Resource Based Management
Resource Based Management is een reactie op de 'statische' benadering van Porter. De huidige concurrentiestrijd wordt bepaald door de snelheid waarmee kan worden ingespeeld op de veranderingen in de behoeften van de klant.
Het vermogen om in te spelen op deze veranderingen wordt bepaald door competenties, vaardigheden en strategische kapitaalgoederen (resources). Kennis kan worden gezien als ťťn van de strategische kapitaalgoederen.

Strategische kennis
Analoog aan de Boston Consulting Matrix ontwikkelden Van der Spek en Spijkervet de 'Levenscyclus van Kennis'. In deze matrix worden de 'bijdrage van kennis aan kernprocessen' en de 'groeipotentie in de markt' tegenover elkaar gezet. Dit levert vier verschillende kennisgebieden op: veelbelovende kennisgebieden (question marks), sleutelkennisgebieden (stars), basis kennisgebieden (cash cows) en verouderde kennisgebieden (dogs).
Echt doorslaggevend voor het succes van de organisatie zijn echter de 'kritische kennisgebieden'. Als denkmodel voor herkenning van deze kritische kennisgebieden gebruiken Van der Spek en Spijkervet de probleemoploscyclus van Argyris. In deze op kennis gerichte activiteitencirkel wisselen conceptualiseren, reflecteren, handelen en terugblikken elkaar af.

Vaardigheden voor kenniswerkers:

  • Alliance building (networking)
  • Contra-intuÔtiviteit
  • Cross border thinking of boundary-crossing (fuzzy structure)
  • Imaginatie
  • Cognitieve flexibiliteit (poly-contextualiteit)
  • Scenario planning (future knowledge)

Wijsheid
Indien computers het denkvermogen overnemen, welke rol blijft dan over voor de mens? Wordt de rol van de mens in de quantum economie beperkt tot het aan- en uitschakelen van de computer? Wat komt na kennismanagement? Is wijsheid het vervolg?

© 2001, Intellectual Capital Services