Publicatiedatum: 3/3/2001

Jaarverslag van onderneming moet een draai naar de toekomst gaan maken

Jaarverslagen registreren het verleden. Bovendien geven balansen en winst- en verliescijfers geen goed beeld van de waarde van de onderneming. Voor analisten en beleggers hebben ze daarom weinig waarde. Het jaarverslag moet een kompas worden voor toekomstige waardecreatie, stellen Wim Holterman en Peter Sillekens

Het jaarverslagenseizoen is weer aangebroken. De één na de ander presenteren de beursfondsen hun jaarcijfers aan pers en analisten. Tot grote verrassingen leidt het meestal niet. De jaarverslagen voegen weinig tot niets toe aan de kennis die analisten en beleggers al hebben. Uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers onder honderden institutionele beleggers en analisten in veertien landen, waaronder Nederland, blijkt dat slechts 19 procent van de institutionele beleggers en 27 procent van de analisten jaarverslagen nuttig vindt. Slechts 38 procent van de ondernemingen vindt de eigen jaarcijfers (balans plus verlies- en winstrekening) bruikbaar om de waarde van zijn onderneming goed in te kunnen schatten. Waar is die polonaise van jaarcijfers dan eigenlijk voor bedoeld?
Jaarverslagen zijn over het algemeen sterk historisch gericht en leggen steevast te veel nadruk op de nettowinst, als zaligmakend criterium voor succes. Institutionele beleggers en analisten richten zich echter op de toekomst en nemen bij hun beleggingsbeslissingen veel meer in ogenschouw dan alleen winstcijfers. De grote kloof tussen marktwaarde en boekwaarde van ondernemingen geeft aan dat jaarverslagen voor hen nauwelijks een leidraad vormen. Wil het jaarverslag weer in ere worden hersteld, dan zal het dus moeten worden omgebouwd van een pure registratie van wat in het verleden is gebeurd tot een kompas voor de toekomstige waardecreatie van ondernemingen.
Deze waardecreatie wordt door veel méér bepaald dan alleen maar financiële maatstaven. Nergens is dat zo duidelijk als bij hightechbedrijven. Het genoemde onderzoek evalueert 37 maatstaven voor succes voor de hightechsector. Van de tien hoogst gewaardeerde maatstaven zijn er maar drie financieel. En slechts één daarvan - de winst, op nummer 10! - is onderworpen aan strikte reglementen voor wat betreft definitie en verslaglegging. De andere twee financiele maatstaven - bruto winstmarge en cashflow - zijn niet eenduidig gedefinieerd.
Drie van de resterende zeven maatstaven liggen besloten in debetreffende onderneming en worden zelden naar buiten toe gecommuniceerd: de wijze waarop het businessmodel aandeelhouderswaarde creëert, kwaliteit en ervaring van het managementteam en de snelheid waarmee nieuwe producten op de markt komen.
De toekomstige waarde en prestaties van ondernemingen worden bepaald door nog veel moeilijker grijpbare factoren: medewerkers, innovatie, leveranciers, klanten, merken en reputatie.
Doordat de markt belangrijke informatie over langetermijnwaardecreatie ontbeert, ontstaat een overdreven focus op de kortetermijnwinst en neemt de volatiliteit van de aandelenkoersen enorm toe. Beurskoersen worden onnodig speelbal van geruchten en gossip. Hoewel, onder meer door de opkomst van het internet, steeds meer informatie over ondernemingen beschikbaar komt, ontbreekt vaak de samenhang en de betrouwbaarheid.
Relevante informatie over waardecreatie wordt op ad-hocbasis verstrekt aan beleggingsanalisten, die door middel van beleggingsadviezen invloed hebben op de koersvorming.
Door als ondernemingsleiding zélf het voortouw te nemen in een systematische en bredere informatieverschaffing over de toekomstige waardecreatie trekt een onderneming het initiatief naar zich toe en wordt weer meester over de situatie. Dat loont. Meer transparantie leidt volgens het onderzoek van PricewaterhouseCoopers tot een hogere geloofwaardigheid en accountability voor het management, meer langetermijnbeleggers, grotere belangstelling van analisten, betere toegang tot kapitaal, lagere vermogenskosten en - uiteindelijk - een hogere of ten minste stabielere beurskoers.
Transparantie wordt bereikt door in het jaarverslag uit de doeken te doen hoe de ondernemingsstrategie leidt tot waardecreatie voor aandeelhouders. Beleggers stellen het ook erg op prijs wanneer concrete doelen worden opgenomen.
Nóg overtuigender wordt het jaarverslag als aan de hand van financiële en niet-financiële parameters wordt aangegeven hóe de onderneming denkt de doelen te realiseren. Dat is de grote uitdaging waar ondernemingen de komende tijd voor komen te staan.

Wim Holterman en Peter Sillekens zijn partner bij PricewaterhouseCoopers.

Copyright(c) 2000 Het Financieele Dagblad